Κυριακή, 18 Σεπτεμβρίου 2016

Saxifraga aizoides

Τζένα, 31/7/2015

Η Saxifraga aizoides L., ένα αρκτικό-αλπικό είδος με ευρεία εξάπλωση, αφθονεί σε χαμηλά υψόμετρα της αρκτικής ζώνης, από τη βόρεια Αμερική, τη Γροιλανδία, Ισλανδία, Σκανδιναβία, Σκωτία και βόρεια Ιρλανδία, μέχρι τη βορειοδυτική Ρωσία, ενώ προς το νότο ανέρχεται σε ολοένα μεγαλύτερα υψόμετρα της κεντρικής, φτάνοντας μέχρι τα ψηλά βουνά της νότιας Ευρώπης. Φαίνεται ότι το θερμότερο κλίμα της Ελλάδας αποτρέπει την παρουσία της στη χώρα μας, με εξαίρεση το όρος Τζένα του ορεινού συγκροτήματος του Βόρα, όπου βρίσκει το ψυχρό καταφύγιο που χρειάζεται για να αναπτυχθεί. Η απομονωμένη αυτή θέση στην Τζένα είναι το επιβεβαιωμένο νοτιότερο άκρο της εξάπλωσής της.

Εκτός από το κρύο, στη S. aizoides αρέσει η υγρασία, γι’ αυτό φύεται στις όχθες ρεμάτων ή υγρά λιβάδια, σε σχιστόλιθο, σπανιότερα όμως και σε υγρά ασβεστολιθικά βράχια. Στην Τζένα απαντά σε υψόμετρο μεγαλύτερο των 1600 μέτρων. Τα κίτρινα παράξενα άνθη της φανερώνονται από το τέλος του Μαΐου έως την αρχή του Σεπτεμβρίου, ενώ σε άλλες, βορειότερες περιοχές το χρώμα τους ποικίλει, φτάνοντας μέχρι το κόκκινο. 


Η σπάνια αυτή για την Ελλάδα σαξιφράγκα γονιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά με τη βοήθεια εντόμων. Τα άνθη της είναι πρώτανδρα, δηλαδή το αρσενικό αναπαραγωγικό σύστημα ωριμάζει πρώτα σε αυτά με έναν περίεργο χορό των στημόνων. Οι τελευταίοι  αρχικά είναι σε οριζόντια θέση, παράλληλα με τα πέταλα, όμως αργότερα σηκώνονται όρθιοι ένας-ένας προς το κέντρο του άνθους, για να ξαπλώσουν ξανά όταν έχει αδειάσει η γύρη από τους ανθήρες τους και αρχίσουν να ωριμάζουν τα στίγματα των στύλων, εξασφαλίζοντας έτσι την επικονίαση μεταξύ διαφορετικών ανθών. Στη φουσκωμένη περιοχή γύρω από τη βάση των στύλων παράγεται το νέκταρ που προσελκύει τους επικονιαστές του φυτού, το οποίο κάποιες φορές μπορεί να παρατηρηθεί με τη μορφή μικρών σταγονιδίων.
Παρά τη μικρή συνολική περιοχή εξάπλωσής της στη χώρα μας, δεν προστατεύεται από κάποιο νομοθέτημα, συμπεριλαμβάνεται όμως στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Πέμπτη, 8 Σεπτεμβρίου 2016

Colchicum pulchellum

Ζήρεια, 28/9/2015


Ανάμεσα σε όλους τους όμορφους εκπροσώπους του γένους Colchicum, αυτός που είχε τη χάρη, αλλά απέκτησε και το όνομα, είναι το Colchicum pulchellum K. Perss. (pulchellus: όμορφος), ένα σπάνιο κολχικό, ενδημικό της Πελοποννήσου. 


Είναι γνωστό μόνο από δύο βουνά της Πελοποννήσου, τον Ταΰγετο και τη Ζήρεια (Κυλλήνη), όπου ανθίζει χωρίς φύλλα κατά το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου και όλο το Σεπτέμβριο, ενώ τα φύλλα και οι καρποί του αναπτύσσονται την άνοιξη, από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο.

Φύεται σε ασβεστολιθικά υποστρώματα, σε υψόμετρο από 1400 έως 1850 μ., σε σχετικά απόκρημνες βραχώδεις πλαγιές στον Ταΰγετο, ενώ στη Ζήρεια σε αμμώδεις ή χαλικώδεις θέσεις. Στο βουνό αυτό είναι χαρακτηριστική η εμφάνιση μεγάλων συστάδων του φυτού, καθώς συμβαίνει αγενής πολλαπλασιασμός παράλληλα με τον εγγενή.


Το Colchicum pulchellum συμπεριλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας με το χαρακστηρισμό «Σχεδόν Απειλούμενο», λόγω της μικρή συνολικά περιοχής εξάπλωσής του και του πιθανού κινδύνου που διατρέχει στη Ζήρεια από την εύκολη προσβασιμότητα στο βιότοπό του και τη γειτνίασή του με το χιονοδρομικό κέντρο. Ακόμη, είναι ένα από τα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου "ΦΥΣΗ 2000".

Σάββατο, 3 Σεπτεμβρίου 2016

Teucrium siculum

Γρεβενά, 4/7/2014

Σύμφωνα με τη μυθολογία, το όνομα Τεύκρος αποδίδεται στο γιο του ποτάμιου θεού Σκαμάνδρου και της νύμφης Ιδαίας, ο οποίος έφυγε από την Κρήτη, περιοχή καταγωγής του, για να εγκατασταθεί στην Τροία και να γίνει ο πρώτος βασιλιάς της. Λέγεται ότι πρώτος αυτός χρησιμοποίησε ένα είδος τους γένους Teucrium για θεραπευτικούς σκοπούς και γι’ αυτό ο Διοσκουρίδης έδωσε το όνομά του στο φυτό αυτό.



Από τα 25 taxa, είδη και υποείδη, του γένους Teucrium στην Ελλάδα, τα 12 είναι ενδημικά της χώρας μας. Ανάμεσα σε αυτά τα 25, υπάρχουν και 12 που χαρακτηρίζονται σπάνια για την Ελλάδα ή υπάρχουν σε μία μόνο ή δύο φυτογεωγραφικές περιοχές. Μια τέτοια περίπτωση είναι και το Teucrium siculum (Raf.) Guss., το οποίο έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα μόνο στην περιοχή της βόρειας Πίνδου. Εκτός συνόρων, το φυτό αυτό απαντά μόνο στην Ιταλία και τη Σικελία, από όπου προέρχεται το όνομα siculum.

Το T. siculum φύεται μέσα σε δάση, κυρίως φυλλοβόλων ειδών, όπως δρύες ή καστανιές, αν και στη βόρεια Πίνδο βρέθηκε κάτω από μαυρόπευκα. Γενικά πάντως, προτιμά τα όξινα υποστρώματα, ενώ εμφανίζεται σε ένα μεγάλο υψομετρικό εύρος, από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 1300 μ. 

Πέμπτη, 18 Ιουνίου 2015

Soldanella pindicola

Γράμμος, 14/6/2015

Με φύλλα που μοιάζουν με νομίσματα, και συγκεκριμένα τα ιταλικά σόλδια, σύμφωνα με τον βοτανικό που βάφτισε αυτό το γένος, η μικρή Soldanella pindicola Hausskn. στολίζει τα υγρά λιβάδια των βουνών της βόρειας Πίνδου, όπως του Ζυγού από όπου πρωτοπεριγράφηκε, του Μαυροβουνίου, του Γράμμου, της Βασιλίτσας, της Τύμφης, του Σμόλικα και άλλων μικρότερων κορυφών, και του Καϊμάκτσαλαν. Εκτός συνόρων, απαντά στην Αλβανία και περιοχές της νότιας πρώην Γιουγκοσλαβίας.


Μπορείτε να δείτε τα μικρά ολοστρόγγυλα φύλλα της και τα πολυσχιδή πέταλά της σε θέσεις υγρές, όπως δίπλα σε ρυάκια που σχηματίζονται όταν λιώνει το χιόνι των ψηλών βουνών, σε υψόμετρο μεγαλύτερο των 1600 μ., φτάνοντας μέχρι τα 2400 μ. Η περίοδος ανθοφορίας της περιλαμβάνει τους μήνες Μάιο και Ιούνιο.


Αν και τοπικά άφθονη, δεν παύει να είναι ένα σπάνιο ορεινό φυτό που αποκαλύπτει την ντελικάτη ομορφιά του μόνο σε όσους είναι διατεθειμένοι να πάρουν τα βουνά για να τη δουν. Συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Τετάρτη, 3 Ιουνίου 2015

Moltkia petraea

Φαράγγι Αχέροντα, 13/5/2015

Δε θα μπορούσε να δοθεί καταλληλότερο όνομα είδους στη Moltkia petraea (Tratt.) Griseb. Το μοναδικό μέρος που θα τη βρει κάποιος να δείχνει τα όμορφα μπλε άνθη της είναι επάνω στην πέτρα. Το όνομα του γένους (Moltkia) δόθηκε προς τιμήν ενός Δανού κόμη και μετέπειτα πρωθυπουργού της Δανίας, του Joachim Godske Moltke, πιθανόν λόγω της μεγάλης προσφοράς του στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης, όπου δώρισε χρηματικά ποσά και τις συλλογές του πατέρα του. 


Πρόκειται για είδος που ενδημεί στο δυτικό κομμάτι της βαλκανικής χερσονήσου. Οι περισσότερες θέσεις του έχουν καταγραφεί στις ακτές και κάποια νησιά της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Εκεί, εισβάλει στην ενδοχώρα μέσα από φαράγγια. Στην Αλβανία απαντά σε πολύ λιγότερες θέσεις, ενώ στην Ελλάδα έχει βρεθεί σε τρία μόνο φαράγγια της Ηπείρου, με μια παλιά αναφορά από το βουνό της Οίτης, η οποία, παρά τις προσπάθειες, δεν έχει επιβεβαιωθεί.



Το φυτό αυτό φαίνεται ότι βρήκε καταφύγιο μέσα σε φαράγγια και έτσι διατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της τελευταίας παγετώδους περιόδου. Στην πρώην Γιουγκοσλαβία φύεται σε ένα μεγάλο υψομετρικό εύρος, από σχεδόν το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τις κορυφές των Δειναρικών Άλπεων (10-2000 μ. περίπου), ενώ στην Ελλάδα απαντά κάτω από τα 300 μ. Ως τυπικό χασμόφυτο, προτιμά τους κάθετους βράχους και, συγκεκριμένα, θέσεις ηλιόλουστες, ζεστές, σε ασβεστόλιθο και δίπλα σε ποτάμια.



Η Moltkia petraea συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».


Παρασκευή, 22 Μαΐου 2015

Phelypaea boissieri

Πρέσπες, 17/5/2015

Ποιος θα το περίμενε ότι όλη αυτή η ομορφιά φτιάχνεται με κλεμμένες πρώτες ύλες; Η Phelypaea boissieri (Reut.) Stapf παρασιτεί σε ρίζες κυρίως ειδών του γένους Centaurea, ρουφώντας συστατικά για να εξασφαλίσει την επιβίωσή της και τα κόκκινα βελούδινα κάλλη της. 




Το αξιοζήλευτο κόκκινο χρώμα που υπάρχει σε όλα τα μέρη του φυτού και η απουσία φύλλων μαρτυρούν την έλλειψη χλωροφύλλης, στην οποία οφείλεται το πράσινο χρώμα των φυτών. Η P. boissieri δεν φωτοσυνθέτει, αλλά παίρνει έτοιμο φαγητό από τις κενταύριες στις οποίες παρασιτεί.     




Στην Ελλάδα απαντά μόνο στην περιοχή των Πρεσπών, καθιστώντας την ένα από τα σπανιότερα λουλούδια της χώρας μας. Η θέση αυτή είναι η δεύτερη στην Ευρώπη, με μία ακόμα μικρή περιοχή εξάπλωσης στην ΠΓΔΜ. Ανατολικότερα μπορεί να βρεθεί σε περιοχές της Τουρκίας, του Ιράκ και του Ιράν. 




Το γένος Phelypaea στην Ευρώπη εκπροσωπείται από δύο είδη, τη P. coccinea και τη P. boissieri, με τη δεύτερη να ξεχωρίζει από τους τριχωτούς ανθήρες και τα αλληλεπικαλυπτόμενα πέταλά της.  


Τετάρτη, 13 Μαΐου 2015

Tulipa goulimyi

Κουλοχέρα, 16/4/2015

Η κόκκινη ενδημική Tulipa goulimyi Sealy & Turrill ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του ερασιτέχνη βοτανικού Κωνσταντίνου Γουλιμή (1886-1963). Απαντά μόνο στη νότια Πελοπόννησο, τα Κύθηρα και τη βορειοδυτική Κρήτη.


Προτιμά ασβεστολιθικά πετρώδη ή αμμώδη εδάφη, φύεται πολλές φορές ανάμεσα σε φρύγανα και μπορεί κανείς να την συναντήσει από πολύ κοντά στο επίπεδο της θάλασσας έως τα 1000 μ. περίπου. Η ανθοφορία της ξεκινά γύρω στα μέσα Μαρτίου και διαρκεί μέχρι το Μάιο, ανάλογα πάντα με το υψόμετρο.



Η Tulipa goulimyi προστατεύεται από τη σύμβαση της Βέρνης και το ΠΔ 67/81. Η συνολική έκταση στην οποία εξαπλώνεται είναι μικρή και σε ορισμένες περιοχές, όπως στην Κρήτη, δέχεται πιέσεις από τις καλλιέργειες που διαρκώς επεκτείνονται ή τον τουρισμό. Επιπλέον κίνδυνοι για τους πληθυσμούς της αποτελούν η συλλογή των εδώδιμων βολβών της από κατοίκους των γειτονικών χωριών, κυρίως παιδιά, ή η συλλογή ατόμων από ερασιτέχνες ή επαγγελματίες βοτανικούς. Για τους λόγους αυτούς είχε συμπεριληφθεί στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων του 1995 με τον χαρακτηρισμό «Τρωτό». Ακόμη, βρίσκεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».